Fundacja Socjometr zrealizowała na zlecenie Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie ogólnopolskie badanie dotyczące stanu i oceny współpracy publicznych jednostek doradztwa rolniczego w obszarze transferu wiedzy i innowacji z nauki do praktyki w ramach AKIS – Systemu Wiedzy i Innowacji w Rolnictwie. Badanie przeprowadzono w okresie od czerwca do września 2026 roku.
Projekt koncentrował się na współpracy pomiędzy publicznymi jednostkami doradztwa rolniczego, szkołami rolniczymi, uczelniami, instytutami badawczymi oraz rolnikami. AKIS był przy tym analizowany nie tylko jako układ instytucji, lecz przede wszystkim jako system współpracy i wielokierunkowego przepływu wiedzy – od nauki i doradztwa do gospodarstw, ale również od praktyki rolniczej z powrotem do instytucji tworzących wiedzę, prowadzących edukację i organizujących doradztwo.
Skala badania
Badanie zostało zrealizowane z wykorzystaniem podejścia mieszanego, łączącego metody ilościowe i jakościowe. W ramach projektu:
- zebrano 283 ankiety CAWI – 142 z przedstawicielami instytucji uczestniczących w AKIS oraz 141 z rolnikami, przy czym 104 odpowiedzi rolników zostały wykorzystane w głównej próbie analitycznej,
- przeprowadzono 8 zogniskowanych wywiadów grupowych w czterech województwach: małopolskim, mazowieckim, wielkopolskim i zachodniopomorskim,
- w wywiadach grupowych uczestniczyło 70 osób – 48 przedstawicieli instytucji i organizacji oraz 22 rolników,
- sformułowano 15 najważniejszych wniosków oraz 36 rekomendacji dotyczących dalszego wzmacniania krajowego AKIS.
Najważniejsze wnioski
Badanie potwierdziło szczególną rolę publicznego doradztwa rolniczego w krajowym systemie AKIS. Aż 83,8% przedstawicieli instytucji wysoko lub bardzo wysoko oceniło rolę doradztwa jako pośrednika i koordynatora przepływu wiedzy. Doradcy wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego są również najczęściej wykorzystywanym przez rolników źródłem wiedzy – korzysta z nich 81,7% badanych.
Jednocześnie badanie pokazało, że jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje koordynacja współpracy pomiędzy instytucjami. Jedynie 7% respondentów instytucjonalnych uznało ją za dobrze rozwiniętą, podczas gdy 33,1% wskazało ją jako obszar wymagający usprawnienia. Współpraca funkcjonuje najlepiej w formule pojedynczych szkoleń, warsztatów czy wydarzeń, a znacznie słabiej tam, gdzie wymaga trwałych i systematycznych relacji pomiędzy instytucjami.
Wyniki wskazują również na potrzebę wzmocnienia dwukierunkowego przepływu wiedzy. Instytucje stosunkowo często przekazują wiedzę rolnikom, znacznie rzadziej natomiast doświadczenia, potrzeby i obserwacje pochodzące z gospodarstw trafiają z powrotem do nauki, edukacji i innych uczestników systemu. Jednocześnie 95,2% badanych rolników oczekuje traktowania ich nie tylko jako odbiorców wiedzy, ale także jako źródła praktycznych doświadczeń.
Istotną barierą dla wdrażania innowacji pozostają także koszty i ryzyko ekonomiczne. Koszty wdrażania nowych rozwiązań jako istotne ograniczenie wskazało 75% rolników, natomiast 52,9% zwróciło uwagę na ryzyko i niepewność związane z opłacalnością inwestycji.
Badanie pokazało również duży potencjał gospodarstw demonstracyjnych, które mogą pełnić rolę miejsc praktycznego testowania i prezentowania nowych rozwiązań. Były one jednym z nielicznych instrumentów pozytywnie ocenianych zarówno w części ilościowej, jak i jakościowej badania.
Efekt projektu
Efektem projektu jest obszerny raport zawierający diagnozę funkcjonowania AKIS w Polsce, ocenę współpracy pomiędzy nauką, edukacją rolniczą, doradztwem i praktyką rolniczą, identyfikację najważniejszych barier oraz potencjałów rozwojowych, a także zestaw rekomendacji systemowych.
Rekomendacje dotyczą m.in. poprawy koordynacji pomiędzy uczestnikami AKIS, wzmocnienia roli doradztwa jako pośrednika wiedzy, lepszego wykorzystania doświadczeń rolników, rozwoju gospodarstw demonstracyjnych, zwiększenia możliwości testowania innowacji oraz stworzenia mechanizmów systematycznego uczenia się na podstawie efektów realizowanych działań. Wyniki badania mogą być wykorzystane również w przygotowaniach do kolejnego okresu Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 roku.
Projekt został zrealizowany przez Fundację Socjometr – Laboratorium Rozwiązań Społecznych na zlecenie Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. Materiał został dofinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027.